Đối với người Việt Nam, trúc được xem là một trong Tứ Quý, Mai, Lan, Cúc, Trúc.  Văn học Tàu và trường phái Thiền hay gom bộ ba Tùng, Mai Trúc như những nhân vật thanh cao ở ẩn.  Tùng được xem như bậc trượng phu cao lớn hùng vĩ, Mai tượng trưng cho sự bền bỉ và thanh cao vì mai gầy nhưng chịu được sương tuyết, Trúc tượng trưng cho người quân tử.  Tại sao?  Có phải vì trúc thẳng thắn và ruột rỗng nên không chứa hận thù? Mà thuyết nhà Phật thì dạy nhiều về chữ không và chữ tâm.

Thỉnh thoảng tôi hay nghe nói đến nghĩa trúc mai, tôi hơi phân vân không biết mai đây là cây mai như mai đào, hay mai như tên một loại tre mà tôi đă từng đọc qua bài ca dao

Miệng ăn măng trúc măng mai
Những giang cùng nứa biết ai bạn cùng.

Văn học Trung Hoa có điển tích của chữ Trúc Mai qua câu thơ thanh mai trúc mã trong bài Trường Can Hành của Lý Bạch.  Chuyện kể rằng ngày xưa có một đôi trẻ trai và gái làm bạn với nhau từ lúc nhỏ.  Đứa trẻ trai hay giả vờ cưỡi ngựa trúc đến chơi với cô bạn gái của mình ở một trại mai xanh.  Từ đó tình trúc mai nghĩa là tình yêu bắt đầu từ khi hai người là bạn từ lúc thơ ấu.  Nghe lãng mạn quá phải không các bạn?

Cây mai của Việt Nam cũng là một loại tre, ruột đặc, rất cứng thường được ví như người đàn ông, trúc nhỏ nhắn thanh tao thường được ví như người con gái.  Như đã nói trong mấy bài trước, tre trúc vì là hình ảnh quen thuộc trong đời sống hằng ngày của người Việt Nam nên hay được nhắc nhở qua thơ và nhạc.  Gần đây tôi nghe bài nhạc Lá Diêu Bông của Trần Tiến trong đó có câu bướm vàng đã đậu cành tre rồi lấy chồng sớm làm gì để lời ru thêm buồn. . . Lời ru buồn nghe mênh mang mênh mang sau lũy

 tre làng khiến lòng tôi xốn xang.   Lá Diêu Bông là một bài thơ nổi tiếng của ông Hoàng Cầm, nhưng đó chỉ là một bài trong rất nhiều bài thơ nổi tiếng khác, nhất là những bài thơ trong tập Về Kinh Bắc.  Tôi còn nhớ có đọc bài thơ ông Dâng Linh Hồn Mẹ.

 

Ta con chim cu về gù dặng tre
Đưa nắng ấu thơ về sân đất trắng
Đưa mây lành những phương trời lạ
Về tụ nóc cây rơm

Ta ru em
Lớn lên em đừng tìm Mẹ phía cơn mưa

st.