TÀI LIÊU HỌC TẬP
BÀI 1:

NGỮ VĂN 11 (CTST)
THÔNG ĐIỆP TỪ THIÊN NHIÊN (TÙY BÚT, TẢN VĂN)

Tiết theo PPCT: 1,2
VĂN BẢN 1: AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG
(Hoàng Phủ Ngọc Tường)
A. KHỞI ĐỘNG: Huy động kiến thức nền
- Bạn biết gì về thành phố Huế? Hãy chia sẻ với các bạn của mình về điều đó.
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
- Dựa vào nhan đề và hình ảnh minh họa, bạn dự đoán gì về nội dung của văn bản?
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
B: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Nội dung 1. TÌM HIỂU TRI THỨC NGỮ VĂN
1. Khái niệm và đặc trưng
a. Tùy bút
- Khái niệm: là tiểu loại thuộc loại hình kí, thường tập trung thể hiện cái “tôi” của tác giả, luôn có sự kết
hợp giữa tự sự và trữ tình.
- Đặc trưng:
+ Chi tiết, sự kiện chỉ là cái cớ, là tiền đề để bộc lộ cảm xúc, suy tư, nhận thức, đánh giá về con người và
cuộc sống.
+ Ngôn ngữ tùy bút giàu chất thơ.
+ Sức hấp dẫn của tùy bút là tính chất tự do, tài hoa trong liên tưởng gắn với cái tôi tác giả.
b. Tản văn
- Khái niệm: tản văn là một dạng văn xuôi gần với tùy bút.
- Đặc trưng:
+ Tản văn thường kết hợp tự sự, trữ tình, nghị luận, miêu tả thiên nhiên, khắc họa nhân vật.
+ Tản văn chú trọng việc nêu lên được nét chính của hiện tượng giàu ý nghĩa xã hội và bộc lộ tình cảm,
ý nghĩ của tác giả.
+ Sức hấp dẫn ở tản văn chủ yếu ở khả năng phát hiện những nét đặc thù, đặc biệt của sự việc, đối tượng
hay khả năng kết nối, xâu chuỗi các sự việc, đối tượng có vẻ rời rạch, nhỏ nhặt để hướng đến thể hiện
chủ đề của tác phẩm.
2. Yếu tố tự sự và trữ tình tùy bút và tản văn
- Yếu tố tự sự trong tùy bút, tản văn: là yếu tố kể chuyện, thể hiện qua việc ghi chép, thuật lại các sự
việc, câu chuyện, chuỗi tình tiết liên liên quan tới hành vi, diễn biến tâm trạng, tình cảm của nhân vật
hay lịch sử, phong tục được đề cập trong tác phẩm.
- Yếu tố trữ tình trong tùy bút, tản văn: là yếu tố thể hiện trực tiếp tình cảm, cảm xúc của cái tôi tác giả
trong tùy bút hay của người kể chuyện, quan sát, miêu tả trong tản văn.
3. Cái “tôi” tác giả trong sáng tác văn học
- Tổng thể những nét riêng biệt, nổi bật làm nên phẩm chất tinh thần độc đáo của tác giả, thể hiện trong
tác phẩm văn học nói chung, đặc biệt trong các tác phẩm giàu yêu tố trữ tình như thơ trữ tình hay tùy
bút, tản văn.
NĂM 2023-2024

Trang 1

TÀI LIÊU HỌC TẬP

NGỮ VĂN 11 (CTST)

- Dấu hiệu: quan niệm về cái đẹp; qua cách nhìn, cách cảm về thế giới và con người; qua cách biểu đạt
riêng giàu tính sáng tạo và thẩm mĩ;…
4. Ngôn ngữ văn học
Ngôn ngữ văn học là ngôn ngữ chủ yếu dùng trong tác phẩm văn chương, có tính nghệ thuật, thể hiện
qua các đặc điểm:
Đặc điểm 1 ) giàu sức truyền cảm, biểu cảm: có khả năng chứa đựng nhiều tình cảm, cảm xúc;
Đặc điểm 2) tính đa nghĩa: các hình thức ẩn dụ, nhân hoá, tượng trưng,... khiến câu văn, câu thơ hàm
chứa nhiều tầng ý nghĩa;
Đặc điểm 3) tính hình tượng: có khả năng khơi gợi hình ảnh, hình tượng, mang lại cho người đọc ấn
tượng sinh động về sự vật được nói đến, từ đó có những liên tưởng, phán đoán thú vị;
Đặc điểm 4) tính thẩm mĩ: ngôn ngữ văn học phải được gọt giũa, tinh luyện từ ngôn ngữ chung để đạt
tới giá trị nghệ thuật, tạo được rung động thẩm mĩ trong người đọc. Ngôn ngữ trong tuỳ bút, tản văn,
ngoài các đặc điểm chung của ngôn ngữ văn học còn có thêm nét riêng của thể loại: thường thấm đượm
chất thơ và dấu ấn riêng của tác giả.
Nội dung 2: ĐỌC VĂN BẢN 1. AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG?
I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả: Nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường sinh năm1937 tại thành phố Huế. Ông mất ngày 24 tháng
7 năm 2023.
- Quê ở huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị. Ông là một nhà văn, đồng thời cùng là một nhà văn hóa và
có sự gắn bó sâu sắc với Huế. Ông có sở trường về tùy bút – bút kí.
- Các tác phẩm chính của ông: “Ngôi sao trên đỉnh Phu Văn Lâu” (1971), “Rất nhiều ánh lửa” (1979),
“Ngọn núi ảo ảnh” (1999)…
2. Văn bản
- Xuất xứ:
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
- Thể loại: .....................................................................................................................................................
- Đề tài: .........................................................................................................................................................
- Chủ đề:
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
II. Khám phá văn bản
1. Vẻ đẹp của dòng sông Hương
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
a. Tìm một số chi tiết cho thấy sông Hương trong văn bản được miêu tả từ nhiều góc nhìn khác
nhau: địa lý, lịch sử, âm nhạc, thi ca,…
VẺ ĐẸP CỦA SÔNG HƯƠNG
GÓC NHÌN

CHI TIẾT MIÊU TẢ

Địa lý

..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................

NĂM 2023-2024

Trang 2

TÀI LIÊU HỌC TẬP

NGỮ VĂN 11 (CTST)

..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
Lịch sử

..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................

Âm nhạc -

..........................................................................................................................................

văn hóa

..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................

Thi ca

..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................

→ NHẬN XÉT:
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
b. Yếu tố tự sự và trữ tình trong văn bản
NĂM 2023-2024

Trang 3

TÀI LIÊU HỌC TẬP

NGỮ VĂN 11 (CTST)

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Chỉ ra yếu tố tự sự, yếu tố trữ tình và liệt kê một số từ ngữ, câu văn cho thấy sự hiện diện của cái
“tôi” của tác giả trong văn bản.
Yếu tố tự sự

.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................

Yếu tố trữ tình .....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
Cái “tôi” của

.....................................................................................................................................

tác giả

.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................

c. Cảm hứng chủ đạo
* Cảm hứng chủ đạo:
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
NĂM 2023-2024
Trang 4

TÀI LIÊU HỌC TẬP

NGỮ VĂN 11 (CTST)

........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
* Cách thể hiện cảm hứng chủ đạo:
- Thể hiện qua những từ ngữ, câu văn bộc lộ trực tiếp:
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................
- Thể hiện qua những phát hiện, liên tưởng thú vị, tài hoa, tinh tế và độc đáo của tác giả dành cho sông
Hương, xứ Huế:
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
2. Tình cảm, cảm xúc của tác giả trong văn bản
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
III. Tổng kết
* Giá trị nội dung
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
NĂM 2023-2024

Trang 5

TÀI LIÊU HỌC TẬP

NGỮ VĂN 11 (CTST)

........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
*Giá trị nghệ thuật
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
LUYỆN TẬP
Sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành viết đoạn cảm nhận vẻ đẹp của sông Hương trong
văn bản Ai đã đặt tên cho dòng sông?
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
Tiết theo PPCT: 3
VĂN BẢN 2 :

CÕI LÁ - (Đỗ Phấn)

Những biến đổi của thiên nhiên khi thời tiết chuyển mùa? Dấu hiệu chuyển mùa từ hạ sang thu
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
NĂM 2023-2024

Trang 6

TÀI LIÊU HỌC TẬP

NGỮ VĂN 11 (CTST)

I. TÌM HIỂU KHÁI QUÁT
1. Đọc
2. Tìm hiểu chung
a. Tác giả
- Tiểu sử : Đỗ Phấn sinh năm 1956 tại Hà Nội.
+ Ông viết văn từ khi còn là HS phổ thông, nhưng lớn lên lại theo học hội họa.
+ 2005, ông trở lại con đường viết văn với những tản văn về Hà Nội.
+ Ông đã xuất bản 11 tiểu thuyết, 4 truyện ngắn và 12 tản văn
- Đặc điểm nghệ thuật:
Bút pháp nghệ thuật tài hoa, độc đáo cùng những màu sắc khác lạ qua việc khắc họa hình ảnh đời sống
sinh hoạt của người dân, ngòi bút nhẹ nhàng và đầy tinh tế.
- Các tác phẩm tiêu biểu:
Đỗ Phấn có nhiều tác phẩm nổi bật chủ yếu khắc họa về Hà Nội nơi ông gắn bó, các tác phẩm có thể kể
đến như: Ngồi lê đôi mách với Hà Nội, Chuông đồng hồ, Bánh mì, Vòi nước công cộng,… những tác
phẩm đó đã làm cho độc giả có cái nhìn chung nhất về cuộc sống, về con người.
b. Tác phẩm
- Thể loại: ......................................................................................................................................................
- Phương thức biểu đạt chủ yếu:..................................................................................................................
- Xuất xứ và hoàn cảnh sáng tác:
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
1.Tìm hiểu bố cục của VB
* Đoạn trích tản văn Cõi lá là chuỗi cảm xúc miên man của tác giả về cảnh sắc thiên nhiên Hà Nội
gắn với từng mùa cây thay lá. Có thể chia đoạn trích thành 3 phần:
+ Đoạn 1: Từ đầu đến… “xôn xao lá cành” → ............................................................................................
......................................................................................................................................................................
+ Đoạn 2: Từ “Chín cây bồ đề”…đến … “quyến rũ từng bước chân người” → .........................................
.......................................................................................................................................................................
+ Đoạn 3: Phần còn lại → .............................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
2. Tìm hiểu nghĩa của “Cõi lá”, mối quan hệ giữa cây, lá và con người.
-“Cõi lá” là xứ sở của lá, thế giới của lá. Tác giả đã miêu tả “cõi lá” với các tầng bậc ý nghĩa:
+ Vẻ đẹp của thiên nhiên: .............................................................................................................................
...............................................................................................................