XIN CHÀO CÁC EM HỌC SINH!
CHÀO MỪNG CÁC EM ĐẾN VỚI
BÀI HỌC MỚI HÔM NAY!

KHỞI ĐỘNG
Em hãy trả lời các câu hỏi sau:
• Kể tên một số tác phẩm văn chương
Việt Nam mà em biết viết về thân
phận bất hạnh của người phụ nữ
trong xã hội phong kiến.
Ví dụ: Chuyện người con gái
Nam Xương – Nguyễn Dữ

• Kể vắn tắt những hiểu biết của em về
nhân vật Tiểu Thanh.

Bài 6: Nguyễn Du – “Những điều trông
thấy mà đau đớn lòng”

Văn bản

ĐỘC TIỂU THANH KÍ

NỘI DUNG BÀI HỌC
I. Tìm hiểu chung

II. Tìm hiểu chi tiết

III. Tổng kết

1. Xuất xứ

1. Mối quan hệ về nội

1. Nội dung

2. Bố cục, ý nghĩa nhan
đề, nội dung chính của
văn bản
3. Cách hiểu về “Độc điếu
song tiền nhất chỉ thư”

dung giữa các câu thơ
2. Tình cảm, cảm xúc của
nhà thơ

2. Nghệ thuật

I. TÌM HIỂU CHUNG

Em hãy trả lời câu hỏi sau:
• Nêu xuất xứ của văn bản “Độc Tiểu Thanh kí”.
• Xác định bố cục, ý nghĩa nhan đề, nội dung
chính của văn bản “Độc Tiểu Thanh kí”.
• Bạn hiểu như thế nào về câu thơ: “Độc điếu
song tiền nhất chỉ thư”?

1. Xuất xứ văn bản
Là

một

trong

Bài thơ viết theo

những bài thơ chữ

thể thơ Đường luật

Hán đặc sắc nhất

thất ngôn bát cú.

của Nguyễn Du.

Thời điểm sáng tác: đa số cho

Văn bản được sưu tầm từ nguồn tư

rằng bài thơ được làm khi tác

liệu của dòng họ Nguyễn Tiên Điền,

giả ở trong nước và đọc được

sau đó được các nhà biên soạn

câu chuyện về Tiểu Thanh.

sách xếp vào Thanh Hiên thi tập.

2. Bố cục, ý nghĩa nhan đề, nội dung chính của văn bản
Bố cục văn bản

Hai câu đề

Hai câu luận

Hai câu kết

tài

Nỗi thương cảm

Thương xót Tiểu

đọc phần dư

hoa bạc mệnh

của Nguyễn Du

Thanh,

cảo

của nàng Tiểu

dành cho nàng

Du thương cho

Thanh.

Tiểu Thanh.

số phận mình.

Nguyễn

Du
Tiểu

Thanh để lại.

Hai câu thực
Số

phận

Nguyễn

Nhan đề “Độc Tiểu Thanh kí”

Độc là đọc.

Tiểu Thanh là một cô Kí là những
gái có số phận bi kịch.

ghi chép.

“Độc Tiểu Thanh kí”: đọc những ghi
chép của nàng Tiểu Thanh (đọc tập thơ
của nàng Tiểu Thanh).

Nội dung chính
Văn bản là câu chuyện về nàng Tiểu
Thanh, thể hiện suy tư của Nguyễn
Du về số phận bất hạnh của người
phụ nữ trong xã hội cũ, đồng thời
toát lên giá trị nhân đạo cao cả.

3. Cách hiểu về “Độc điếu song tiền nhất chỉ thư”

“Riêng mình ta khóc thương
mảnh giấy tàn bay ngoài cửa sổ”
“Đối tượng” trực tiếp của sự xót
thương được đến là một mảnh
giấy hay đó là số phận nàng Tiểu
Thanh chỉ được gợi qua mảnh
giấy mà thôi.

• “Riêng ta viếng nàng qua một tờ giấy
trước cửa sổ”
• “Riêng ta viếng nàng bằng việc đề mấy
chữ trên một tờ giấy trước cửa sổ”
Cách dịch này có thể hiểu tác giả đề thơ
trên một trang giấy để viếng Tiểu Thanh.

II. TÌM HIỂU CHI TIẾT

1. Mối quan hệ về nội dung giữa các câu thơ
HOẠT ĐỘNG NHÓM
Em hãy trả lời câu hỏi sau:
• Theo bạn, nội dung câu 1 và câu 2
của bài thơ có mối quan hệ với nhau
như thế nào?
• Chỉ ra và nhận xét mối quan về đối
về ý trong hai câu thực.

a. Hai câu đề
“Tây Hồ hoa uyển tận thành khư,
Độc điếu song tiền nhất chỉ thư.”
Nội dung:

Cấu tứ:

• Câu 1 nhắc đến cảnh đẹp Tây Hồ

• Hai câu thơ là sự đồng hiện

– địa danh gắn liền với cuộc đời

của quá khứ và thực tại trong

và số phận của nàng Tiểu Thanh.

xúc cảm nội tâm của nhà thơ.

• Câu 2 miêu tả khung cảnh tác giả

• Cảm xúc về thế sự và sự hoài

đến viếng nàng Tiểu Thanh trước

cảm về số phận con người

cửa sổ với chỉ một tờ giấy.

đan xen trong hai câu thơ này.

b. Hai câu thực
• “Chi
đẹp

phấn”:

Vẻ

thần

sắc

dung nhan bên

“Son phấn”
“Chi phấn hữu thần liên tử hậu

phải chịu nỗi

Văn chương vô mệnh lụy phần dư.”

xót xa ngay cả

ngoài.
• “Hữu thần”: Son

khi đã chết
• “Văn chương”: Vẻ đẹp tâm

còn “văn

hồn tài năng bên trong.

ra

chương” thì bị

• “Vô mệnh”: Văn chương

thần thái, là cái

đốt chỉ còn

vốn không có thân xác, vô

thấy được.

sót lại một

hình, chỉ có thể cảm nhận.

chút.

phấn có hình sắc
cụ

thể

toát

“Chi phấn hữu thần liên tử hậu
Văn chương vô mệnh lụy phần dư.”

Hình ảnh đối lập: “Chi
phấn hữu thần” và “Văn
chương vô mệnh” (son
phấn thì có linh hồn
còn văn chương thì
không có thân mệnh).

Hai câu có xu hướng thống nhất: cả son
phấn và văn chương đều phải chịu số phận
oan khiên.
• “Son phấn” phải chịu nỗi đau tinh thần (xót
xa về những việc xảy ra sau khi chết).
• “Văn chương” phải chịu nỗi đau thể xác (bị
đốt).

2. Tình cảm, cảm xúc của nhà thơ

HOẠT ĐỘNG CẶP ĐÔI
Em hãy trả lời câu hỏi sau:
• Phân tích những cảm xúc và suy ngẫm của tác
giả được thể hiện qua hai câu luận.
• Chia sẻ suy nghĩ của bạn về tâm sự của Nguyễn
Du ở hai câu kết.

Số phận bi
kịch của kẻ
tài hoa xưa
nay không

a. Cảm xúc và suy ngẫm của tác giả
“Cổ kim hận sự thiên nan vấn

Trong bối cảnh phong

Phong vận kì oan ngã tự cư.”

kiến, những suy tư,

thể hỏi trời

Nguyễn Du triết lí, suy

để biết rõ

ngẫm về bi kịch “hồng nhan

được

đa truân”, “tài tử đa cùng”

nguyên

và coi mình là người trong

nhân.

cuộc, là kẻ đồng bệnh
tương lân với Tiểu Thanh.

cảm xúc của tác giả
trước

bi

kịch

của

người phụ nữ thật
đáng trân trọng, gợi
cho chúng ta nhiều
suy ngẫm.

b. Tâm sự của tác giả
Câu hỏi tu từ cho

Tiếng khóc xót

thấy Nguyễn Du vừa

xa

băn khoăn vừa mong
đợi người đời sau

“Bất tri tam bách dư niên hậu

đồng cảm và thương

Thiên hạ hà nhân khấp Tố Như?”

cảm cho số phận của
mình.

cho

phận,

thân
thương

mình bơ vơ, cô
độc; một mình

Nhà thơ thấy giữa

ôm mối hận của

mình và Tiểu Thanh có

kẻ tài hoa bạc

những nét đồng bệnh

mệnh giữa cõi

tương liên.

đời.

Dường như nhà thơ, đang mang tâm
trạng của nàng Kiều sau bao sóng gió
cuộc đời:
“Khi tỉnh rượu, lúc tàn canh
Giật mình, mình lại thương mình xót xa.”

III. TỔNG KẾT

Em hãy trả lời câu hỏi sau:
Tổng kết giá trị nội dung và nghệ thuật của
văn bản “Độc Tiểu Thanh kí”.

1. Nội dung
• Bài thơ thể hiện sự thương cảm sâu sắc của
tác giả dành cho Tiểu Thanh và bi kịch chung
của người phụ nữ trong xã hội phong kiến:
tài sắc bạc mệnh.
• Khóc người cũng là thương mình. Từ đây
Nguyễn Du đặt ra quyền sống của những
con người có tài trong xã hội cũ.

Giá trị nhân đạo

• Nguyễn Du xót xa, thương

Với cảm hứng tự thương và sự tri âm

cảm cho Tiểu Thanh, một tài

sâu sắc, Nguyễn Du đã đặt ra vấn đề

năng thi ca đoản mệnh.

về quyền sống của người nghệ sĩ.

• Sự cảm thương cho những

Những con người ấy cần phải được

kiếp hồng nhan đa truân, tài tử

trân trọng, tôn vinh chứ không phải là

đa tài nói chung trong xã hội.

bị chà đạp, vùi dập cho đến chết.

Còn nữa….
Có đủ bộ word và powerpoint cả năm tất cả các bài
môn: Ngữ văn 11 Kết nối tri thức
https://tailieugiaovien.edu.vn/lesson/powerpoint-van-11
-ket-noi-tri-thuc/